Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, tri thức luôn đóng vai trò quan trọng như ngọn đèn soi sáng con đường phía trước. Tuy nhiên, tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được gắn liền với thực tiễn cuộc sống. Thế nhưng, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, không ít học sinh đang phải đối mặt với một thực trạng đáng suy ngẫm: chương trình học nặng về lý thuyết, mang tính hàn lâm cao, trong khi các hoạt động trải nghiệm thực tế lại còn hạn chế. Đây là một vấn đề xã hội cấp thiết, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ. Trước hết, kiến thức hàn lâm có thể hiểu là những kiến thức mang tính lý thuyết, trừu tượng, đòi hỏi khả năng ghi nhớ và tư duy cao nhưng ít gắn với thực tế đời sống hàng ngày. Trong nhiều năm qua, chương trình học ở trường phổ thông đã và đang đặt nặng việc truyền đạt kiến thức sách vở, yêu cầu học sinh học thuộc, làm bài theo khuôn mẫu để đáp ứng các kỳ thi. Trong khi đó, các hoạt động trải nghiệm – nơi học sinh được vận dụng kiến thức vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng sống – lại chưa được chú trọng đúng mức. Biểu hiện của thực trạng này thể hiện rõ trong đời sống học đường. Nhiều học sinh phải học quá nhiều môn, quá nhiều nội dung phức tạp, dẫn đến tình trạng quá tải, căng thẳng. Không ít em có thể làm tốt các bài toán khó, thuộc lòng nhiều định nghĩa, công thức nhưng lại lúng túng trước những tình huống đơn giản trong cuộc sống. Việc thiếu các hoạt động trải nghiệm khiến học sinh ít có cơ hội khám phá bản thân, phát triển kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết, hệ thống giáo dục trong thời gian dài vẫn chịu ảnh hưởng của tư duy “thi cử là thước đo duy nhất của năng lực”. Các kỳ thi quan trọng đã khiến nhà trường và giáo viên buộc phải tập trung vào việc dạy kiến thức để học sinh đạt điểm cao, thay vì chú trọng phát triển năng lực toàn diện. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, điều kiện tổ chức các hoạt động trải nghiệm ở nhiều trường còn hạn chế, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, miền núi. Ngoài ra, một số phụ huynh vẫn giữ quan niệm rằng học giỏi là phải đạt điểm cao, phải giỏi lý thuyết, từ đó vô tình tạo áp lực cho con em mình. Việc học thêm, học trước chương trình càng khiến học sinh ít có thời gian tham gia các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế. Hậu quả của việc học quá hàn lâm và thiếu trải nghiệm là rất đáng lo ngại. Trước hết, học sinh dễ rơi vào trạng thái học vẹt, học để đối phó với thi cử, thiếu khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này khiến các em trở nên thụ động, thiếu sáng tạo và kém linh hoạt khi đối mặt với những vấn đề trong cuộc sống. Về lâu dài, một thế hệ trẻ giỏi lý thuyết nhưng yếu kỹ năng sẽ gặp nhiều khó khăn khi bước vào đời, khi thị trường lao động ngày càng đòi hỏi cao về năng lực thực hành và khả năng thích ứng. Không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân học sinh, thực trạng này còn tác động tiêu cực đến sự phát triển của xã hội. Một nền giáo dục thiên về hàn lâm sẽ khó tạo ra những con người năng động, sáng tạo – những yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại hội nhập. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy và phương pháp giáo dục. Trước hết, chương trình học cần được tinh giản, giảm bớt những kiến thức quá nặng nề, mang tính lý thuyết thuần túy, đồng thời tăng cường các nội dung gắn với thực tiễn. Nhà trường cần tạo điều kiện để học sinh tham gia nhiều hơn vào các hoạt động trải nghiệm như tham quan, thực hành, dự án học tập, hoạt động cộng đồng. Giáo viên cũng cần thay đổi phương pháp giảng dạy, từ việc truyền đạt kiến thức một chiều sang việc hướng dẫn, khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi, khám phá. Phụ huynh cần có cái nhìn đúng đắn hơn về giáo dục, hiểu rằng thành công của con cái không chỉ được đo bằng điểm số mà còn bằng kỹ năng và nhân cách. Bản thân học sinh cũng cần ý thức được vai trò của trải nghiệm trong quá trình học tập. Chủ động tham gia các hoạt động ngoại khóa, rèn luyện kỹ năng sống sẽ giúp các em phát triển toàn diện hơn, tự tin hơn khi bước vào cuộc sống. Tóm lại, tình trạng học sinh phải học kiến thức quá hàn lâm trong khi thiếu các hoạt động trải nghiệm là một vấn đề xã hội cần được quan tâm và giải quyết. Giáo dục không chỉ là truyền đạt tri thức mà còn là quá trình hình thành con người. Chỉ khi kiến thức được gắn liền với thực tiễn, giáo dục mới thực sự phát huy được giá trị, góp phần tạo nên một thế hệ trẻ vừa giỏi tri thức, vừa vững kỹ năng, sẵn sàng đối mặt với những thách thức của tương lai.